🚩 ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆ ਗਏ ‘ਠੇਕੇਦਾਰ’!

🚩 ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆ ਗਏ ‘ਠੇਕੇਦਾਰ’!
🚩 ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਘਟ ਗਈ, ਮਾਈਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਰੇਟ ਵਧ ਗਿਆ !

ਕਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਬਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਮਾਈਕ ਸਟੇਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੱਗਣਗੇ। ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਆਉਣਗੇ, ਕਿੰਨੇ ਕੈਮਰੇ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਕਿੰਨੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਭੇਜੇ ਜਾਣਗੇ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਇਹ ਨਵਾਂ ਰੁਝਾਨ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਹੁਣ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਲੋਕਹਿੱਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਮਾਈਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋਵੇਗੀ?

ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਹਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੁੱਧ ਦਾ ਧੋਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮੀਆਂ ਹਨ, ਸਵਾਰਥ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।

ਇਸ ਨਵੇਂ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਨਾ ਪਵੇਗਾ।

ਕੋਈ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਝੋਨੇ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨ ਰਾਜਪੁਰਾ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦੇ ਕੇ ਲੇਬਰ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸਿੱਧਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਠੇਕੇਦਾਰ ਰਾਹੀਂ ਲੇਬਰ ਮੰਗਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਬਸ, ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਮਾਡਲ ਹੁਣ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਨੇਤਾ ਦਾ ਸਮਾਗਮ ਹੋਵੇ, ਫੈਕਟਰੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ, ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਮਾਗਮ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਲਿਆਉਣੇ ਹਨ, ਕਿੰਨੇ ਕੈਮਰੇ ਲੱਗਣਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਕੀ ਖ਼ਰਚਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਠੇਕੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ ਹੈ।

ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮਾਈਕਾਂ ਦੀ ਪਰੇਡ!

ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਾਈਕ ’ਤੇ ਚੈਨਲ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਅਜਿਹਾ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੰਚਾਲਕ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਮਾਈਕਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲੱਗੇ ਲੋਗੋ ਵੇਖ ਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਕੌਮੀ ਮੀਡੀਆ ਕਾਨਫਰੰਸ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਪਹੁੰਚ, ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤਸਵੀਰ ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।

ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਚਿਹਰੇ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਸਰਗਰਮ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਨੇਤਾ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਅਚਾਨਕ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪੂਰਾ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹ-ਪਾਣੀ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਤੋਹਫ਼ੇ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਦੇ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਫਿਰ ਫੋਨ ਵੱਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, “ਜੀ, ਸਾਡੀ ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਲਿੰਕ ਭੇਜ ਦਿਓ।”

ਹੁਣ ਲਿੰਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਘੱਟ ਦਿਲਚਸਪ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਵੀਡੀਓ ’ਤੇ ਦੋ, ਬਾਰਾਂ ਜਾਂ ਚਾਲੀ ਵਿਊਜ਼ ਹੋਣ, ਕਿਸੇ ਪੇਜ ਦੇ ਫਾਲੋਅਰਜ਼ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੀਮਤ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਟੀਮ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਈਕ ’ਤੇ ਲੱਗੇ ਲੋਗੋ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੈਅ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਇਸ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਪਾਤਰ ਉਹ ਵਿਚੋਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਵਿਅੰਗ ਵਜੋਂ ‘ਮੀਡੀਆ ਠੇਕੇਦਾਰ’ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਰਕਮ ਤੈਅ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵੀ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਬਰਾਤੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿਰ ਖ਼ਰਚੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਵੀ ਮਾਈਕਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਬਣਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ।

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਿ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮੀਡੀਆ ਟੀਮ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਚੋਲਾ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਸਾਰੇ ਤਮਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਿਸ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦਾ!

ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚੋਲੇ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਜਾਂ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਨਿੱਜੀ ਰੰਜਿਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕੱਲ੍ਹ ਤੱਕ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਸੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਖ਼ਬਰਾਂ ਚਲਾਉਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇਤਾ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਖ਼ਬਰ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਚੋਲੇ ਨਾਲ ਹੋਏ ਵਿਵਾਦ ਕਾਰਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰੁਕਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ।

ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕੱਢਣ ਦਾ ਹਥਿਆਰ।

ਇਸ ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਬਣਾਓ। ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਓ। ਜੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ ਤਾਂ ਜਾਓ, ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ, ਖ਼ਬਰ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰੋ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਚੋਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਇੱਜ਼ਤ ਦਾਅ ’ਤੇ ਨਾ ਲਗਾਓ, ਜਿਸ ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿਰ ਰਕਮ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋਵੇ।

ਸਮਾਗਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਜਾਂ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਘੁੰਮਣਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਵਧਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਵਿਆਹ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਡੋਲੀ ਵਾਲੀ ਕਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੁਝ ਬੱਚੇ ਇਸ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਸਿੱਕਾ ਜਾਂ ਭਾਨ ਸੁੱਟੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਚੁਗ ਲੈਣਗੇ। ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਕੇ ਚੁਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਛੋਟਾ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹਰ ਤੋਹਫ਼ਾ ਜਾਂ ਆਯੋਜਕ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸਹੂਲਤ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਕਸੌਟੀ ਨੀਅਤ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਸਿੱਧੀ ਹੈ। ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਸਟੇਜ ਅੱਗੇ ਮਾਈਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਾ ਮੀਡੀਆ ਕਵਰੇਜ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਫ਼ਲਤਾ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੱਥ ਹੋਣ ਅਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ।

ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਬੁਕਿੰਗ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।

ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਈਕ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਲੋਗੋ ਛਪਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨਾ ਠੇਕੇ ’ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੈਕ ਹੋ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਮਾਈਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਹੈ।

ਅੱਜ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭੀੜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਕੋਲ ਮਾਈਕ ਜਾਂ ਚਮਕਦਾ ਲੋਗੋ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਹਿਮ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ, ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਸਟੇਜ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਈਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
– ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ

Author: Newslineexpres@1